Fìsica de sa pallitta

Sa pallitta

In su passadu fiat de avòriu, a pustis de ivorina (una celluloide), oe de sòlitu de Teflon o de unu polìmeru simigiante, larga dae 18 a 21 mm e pesante pagos gramos. Sos casinòs tenent prus medidas e las cambiant, ca una pallittaatretzaduraPallittaSa pallitta minore lantzada in sa pista in diretzione contrària a su rotore. Sas pallittas modernas sunt de ivorina o de teflon, de 18–21 mm.Leghe totu → prus minore e prus lèbia rebotat de prus in sos separadoresatretzaduraSeparadoreSu divisore de metallu intre duas casellas de sa roda.Leghe totu → e s’ispèrghet de prus, e custu agiudat su bancu. Sa pallitta non depet èssere magnètica e nde controllant sa tunderesa; una pallitta chi non est isfèrica a pretzisu ruet chitzo e a manera irregulare.

In sa pista

In una pista tunda inclinada sa pallitta tenet bisòngiu de una fortza tzentrìpeta mv²/r pro sighire a girare. Sa parete de sa pista che la dat finas a cando sa pallitta est lestra. Cando andat prus a bellu, sa fortza chi bisòngiat calat finas a cando sa cumponente cara a intro de sa gravidade longu s’inclinatzione supèrat su chi sa geometria resessit a mantènnere, e sa pallitta falat. Sa velotzidade crìtica dipendet isceti dae su ràgiu e dae s’àngulu de sa pista, e duncas in una roda dada sa velotzidade de rùida est guasi costante dae unu giru a s’àteru, de sòlitu dae 1 a 1,3 m/s.

Andamentu de sa deceleratzione

S’atritu de rotolamentu leat energia a unu ritmu pagu prus o mancu costante; sa resistèntzia de s’àera nde leat de prus cando sa pallitta est prus lestra. Paris faghent chi onni rivolutzione siat unu pagu prus longa de sa de in antis, de unu cresimentu prevedìbile. Medende duos o tres tempos de rivolutzione a fila si podent istimare sas costantes de atritu e de resistèntzia e prevìdere sa rivolutzione in ue sa pallitta at a rùere. In una roda limpia sa previsione est bona intro de pagas dètzimas de segundu; est su chi medint sos previsores basados subra de su cronòmetru, e sa pàgina subra de sa deceleratzione nde mustrat s’aritmètica.

Ispèrdida

A pustis de àere lassadu sa pista, sa pallitta atraessat su pranu inclinaduatretzaduraPranu inclinaduSa zona in pendèntzia intre sa pista de sa pallitta e sas casellas, in ue sunt sos deflessores.Leghe totu → e de sòlitu tocat unu de sos oto deflessoresatretzaduraDeflessoreUnu de sos ostàculos de metallu in su pranu inclinadu chi ispartzinant sa pallitta chi ruet. Naradu puru canoa, diamante, pin.Leghe totu →. Cale, e cun cale àngulu, detzidet si acabat acanta de sa “casellaatretzaduraCasellaUnu de sos 37 iscompartimentos numerados de su rotore. Narada puru slot, cup.Leghe totu → de rùida” o a unu cuartu de roda de distàntzia. A pustis rebotat in sos separadores, a bortas brinchende a fora de una casella in ue fiat giai intrada. S’ispèrdida si medit pro onni roda comente distributzione de sa casella finale in pare a sa casella suta de su puntu de rùida; in sas rodas modernas de sòlitu andat dae 10 a 15 casellas pro onni ala, e unas cantas rodas mustrant duas o tres modas ca carchi deflessore est tocadu prus a s’ispissu.

Ite cheret nàrrere pro chie giogat

Totu su chi benit in antis de sa rùida si podet ischire in teoria e no est de perunu impreu in pràtica sena atretzadura e puntadas tardivas. Totu su chi benit a pustis de sa rùida est progetadu pro chi non si potzat ischire. Su resurtadu est unu giogu chi tenet resurtados casuales no ca sa fìsica est casuale, ma ca s’informatzione chi bisòngiat pro los prevìdere est distruida intre sa pista e sa casella.

Preguntas