Sa Roulettenburg de Dostoevskij
Il giocatore (1866): su libru mègius subra de sa roulette, iscritu in bintises dies dae un’òmine chi bi fiat perdende.

Dostoevskij at dètadu Il giocatore (“Su giogadore”) pro pagare sos dèpidos fatos a sas mesas de Wiesbaden e de Homburg. Su contadore suo, Aleksej, descriet su casinò termale, sos sistemas, sa seguresa chi una serie depet acabare e sa sensatzione chi una vìnchida siat un’intuitzione, cun una pretzisione chi perunu matemàticu at megioradu.
Sas tzircustàntzias
In su 1866 Dostoevskij depiat a un’editore unu romanzu intro de su 1 de santandria, o diat àere pèrdidu sos deretos subra de sas òperas suas pro noe annos. Aiat pèrdidu meda a sa roulette in sas tzitades termales tedescas in su 1863 e in su 1865, ponende in pinnu sas cosas suas e sos gioiellos de sa mugere. At leadu un’istenògrafa, Anna Snitkina, e at dètadu Il giocatore intre su 4 e su 29 de santugaine, acabende cun calchi die de antitipu. S’est cojuadu cun Anna s’annu a pustis. At sighidu a giogare finas a su 1871, a pustis at acabadu de su totu.
Roulettenburg
Sa tzitade est Wiesbaden, Homburg e Baden-Baden postas impare: su Kurhaus, su passizu, sa famìlia russa chi campat a crèditu isetende chi una giaja morzat. Sas iscenas de su casinò sunt pretzisas. Aleksej descriet sas boghes de sos croupierspersonesCroupierSa persone chi gestit una mesa de roulette.Leghe totu →, su tapetuatretzaduraTapetuSa grìllia de puntada imprentada subra de sa mesa. Naradu puru mesa, pannu, tela.Leghe totu →, sas postas, sa gente a fùrriu de sa mesa, sos “sistemas” chi sos giogadores sighint cun sos cuadernos issoro e sa manera de faeddare de sos nùmeros comente si tenerent intentziones. Onni detàlliu currispondet a sas pàginas de custu situ subra de sa roulette; su libru est una fonte primària.
Sa giaja
Su tretu prus mannu de su romanzu: Antonida Vasil’evna, sa giaja ricca chi sa famìlia isetat chi morzat, arribat a Roulettenburg in portantina, la portant a sas mesas, puntat a su zerurodaZeruSa casella birde ùnica chi peruna puntada a dinare paris, a dozina o a colunna cobèrrit; sa fonte de su vantàgiu de su bancu. Naradu puru zeru singulu, 0.Leghe totu → ca l’ant naradu chi pagat 35 a 1, e l’incartat. Puntat torra a su zeru. E torra. In duas dies perdet sa parte prus manna de sa richesa sua, aferrada a su zeru, segura chi depet essire, mentras sos parentes bident s’eredidade issoro passare sa mesa unu plenupuntadaPlenuUnu nùmeru ebbia, pagat 35:1.Leghe totu → a sa borta. Est su contu literàriu mègius de ite faghet una puntada de 1/37 a una persone chi l’at bida essire una borta.

Sa vìnchida de Aleksej
Faghe a sa fine de su libru Aleksej vinchet dughentos mìgia francos in una note ebbia, prus che totu a su rujupuntadaRujuPuntada a dinare paris subra de sos 18 nùmeros rujos. In frantzesu: rouge.Leghe totu → e cun plenos, in una sequèntzia de puntadas descrita giru pro giru. Sentit, in cussu momentu, de àere cumpresu calicuna cosa: de pòdere controllare sa roda cun sa voluntade. Sa vìnchida est ispesa e isparit in pagas pàginas. Su libru cumprendet chi sa vìnchida est istada sa cosa peus chi li podiat capitare, chi est sa mirada clìnica unu sèculu in antis chi esisteret una clìnica.
Primu biàgiu a sas tzitades termales; vinchet, a pustis perdet meda in Wiesbaden.
Torra in Wiesbaden; perdet totu; iscriet lìteras pro pedire agiudu; Delitto e castigo est iscritu in parte in custu istadu.
Detat Il giocatore in 26 dies pro rispetare unu cuntratu.
Si cojuat cun Anna Snitkina; andant a s’èsteru; giogat in Homburg, Baden-Baden e Saxon-les-Bains, perdende torra e torra.
Ùrtimu giogu documentadu, in Wiesbaden. Iscriet a Anna chi est acabada. Est gasi.
Sos casinòs tedescos serrant. Il giocatore campat prus de sas mesas chi descriet.
Pro ite est su libru mègius subra de sa roulette
Ca non ispiegat nudda e cumprendet totu giustu. Sas pàginas de matemàtica de custu situ narant chi sos giros sunt indipendentes, chi sos sistemas cambiant sa forma de sas sessiones e no s’isetu, chi una vìnchida est variàntziamatemàticaVariàntziaUna mesura de cantu sos resurtados s’ispartzinant a fùrriu de su valore isetadu. Arta pro su plenu, bassa pro sas puntadas a dinare paris.Leghe totu → e paret abilidade. Dostoevskij mustrat un’òmine chi creet su contràriu de onni una de custas cosas, una a pustis de s’àtera, dae intro, e faghet sentire a su letore cussa cunvintzione. S’aritmètica ti narat ite est beru; su romanzu ti narat pro ite non bastat.
Preguntas
Creiat in sa calma: chi unu giogadore calmu non podiat pèrdere. Est s’illusione de controllu, e l’at descrita mègius de chie si siat mentras nde fiat presoneri.
Est unu cumpostu. Su modellu printzipale est Wiesbaden.
Curtzu: unu sero longu. Lèghelu in antis de sa sessione tua imbeniente, no a pustis.
Unu pagu de ispassiu

At descritu sa fallàtzia in manera perfeta mentras bi creiat. Custu est su libru.
Fontes
- Dostoevsky, F. The Gambler.
- Frank, J. Dostoevsky: The Miraculous Years, 1865–1871.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.