Istòria e cultura · Films e libros · 7 min

S’òmine chi at fatu sartiare su bancu

Unu trampadore, unu sistema segretu, una chida fora de su normale e una cantzone de music hall chi est campada prus de totus issos.

In curtzu

Charles Wells at fatu brincare su bancu a Monte Carlo unas cantas bortas in su 1891 cun una serie de fortuna e unu sistema chi no at mai ispiegadu. Sa cantzone iscrita subra de issu in su 1892 at fatu de “fàghere brincare su bancu” unu modu de nàrrere. Cussu matessi ierru at pèrdidu una parte de su dinare e at passadu annos in presone pro trampas.

prima bìsita
trìulas 1891
vintu
≈ £40.000 in chimbe dies
sa cantzone
Fred Gilbert, 1892
cundenna, 1893
oto annos

Chie fiat

Charles Deville Wells (1841–1922) fiat un’ingegneri e unu trampadore de professione chi boddiat dinare dae investidores pro invèntzios chi non esistiant. In trìulas de su 1891 est arribadu a Monte Carlo cun £4.000 de cussu dinare. In chimbe dies at fatu brincare su bancu, bogende a fundu sa riserva de dinare de una mesa, unas cantas bortas, e si nch’est andadu cun prus o mancu £40.000 segundu su contu suo, unos cantos milliones de isterlinas de oe.

Wells isbolighit sos progetos de un’invèntziu chi non esistit, mentras un’investidore li ispinghet a dae in antis su dinare.

Sa roulette de Monte Carlo

Ite at fatu de a beru

Naraiat de tènnere unu sistema chi non faddiat mai e no at mai naradu cale fiat. Sos testimòngios no ant bidu perunu modellu craru in su giogu suo, e perunu contu de fidu non narat unu mètodu; sa martingalaistrategiaMartingalaProgressione chi dòpiat sa puntada a pustis de onni pèrdida. Bide sa setzione Istrategia pro su chi faghet e su chi non faghet.Leghe totu → chi meda bortas ligant a su nòmine suo est un’ipòtesi. Pagu importat: onni sistema in su tapetuatretzaduraTapetuSa grìllia de puntada imprentada subra de sa mesa. Naradu puru mesa, pannu, tela.Leghe totu → at su matessi valore isetadumatemàticaValore isetaduSu resurtadu mèdiu pro puntada a longu andare. −1/37 de sa posta pro onni puntada europea istandard.Leghe totu →, duncas, siat ite siat su chi at fatu, su resurtadu est istadu una serie longa de fortuna. Sa probabilidadematemàticaProbabilidadeSa possibilidade de unu resurtadu, dae 0 a 1 o dae 0% a 100%. Unu nùmeru: 1/37 = 2,70%.Leghe totu → de una serie de fortuna longa che a sa sua est minore pro onni giogadore a sa sola e manna pro sas mìgias chi passant in unu casinò in una tempòrada. Calicunu depiat èssere Wells. Est istadu Wells.

ite narat sa legendaite narat s’aritmètica
su sistemachi non faddit mai, segretudisconnotu; onni sistema perdet su 2,70% de su totale puntadu
sa vìnchidaabilidadeuna serie longa; unu giogadore subra mìgias nde tenet una
fàghere brincare su bancuvìnchere su casinòbogare a fundu sa dotatzione de una mesa; su casinò l’at torrada a prenare
sa bìsita de torradasu sistema at acabadu de funtzionareest essidu a pìgiu su valore isetadu
sa moralesa roda si podet vìnchereregressione a sa mèdia, cun una cantzone

Sa cantzone

“The Man Who Broke the Bank at Monte Carlo” (1892) de Fred Gilbert, cantada dae Charles Coborn, est istada unu sucessu mannu meda in sos music hall de Londra e est passada in Amèrica. Su contadore suo passizat in su viale cun un’ària de chie no at bisòngiu de nemos, e dae tando s’espressione “fàghere brincare su bancu” cheret nàrrere una vìnchida ispetaculare. Sa cantzone non mentovat sa segunda bìsita.

Sa segunda bìsita e su chi est sighidu

Wells est torradu cussu atongiu e at vintu torra, a pustis at pèrdidu una parte de su dinare in una bìsita in s’ierru de su 1891–92. At ispesu meda, cun su dinare de sos investidores, pro unu yacht de lussu, su Palais Royale, chi no est mai arribadu a Monte Carlo. A sa fine de su 1892 sa politzia frantzesa l’at firmadu a Le Havre, e in martzu de su 1893 unu tribunale de Londra l’at cundennadu a oto annos de traballos fortzados pro trampa. Est essidu in su 1899, at tentu àteros tres annos in su 1906 pro un’àtera trampa e a fùrriu de su 1911 at gestidu in Parigi una banca farsa chi promitiat s’1% a sa die, e pro custu est acabadu in una presone frantzesa. Est mortu in Londra in su 1922. Su casinò, chi aiat pagadu £40.000 in su 1891 e nd’aiat ricavadu de prus in publitzidade, nd’at tentu unu bonu balàngiu.

Charles Wells
1841

Naschidu in s’Hertfordshire.

annos 1880

Brevetos e trampas de investimentu.

trìulas 1891

Monte Carlo: faghet brincare su bancu unas cantas bortas; vinchet ≈ £40.000.

atongiu 1891

Torrat; vinchet torra.

1891–92

Nde perdet una parte. Sa cantzone, 1892. Unu yacht chi non partit mai pro Mònacu.

1893

Cundennadu pro trampa in Londra; oto annos.

1906

Un’àtera trampa, àteros tres annos.

1912

In presone in Frantza pro una trampa de banca.

1922

Morit in Londra.

Pro ite s’istòria contat

Est su casu prus craru de unu sistema chi “funtzionat” e a pustis nono. Su sistema no at fatu nudda nen sa prima nen sa segunda borta; sa fortuna est bènnida e si nch’est andada, comente sas pàginas subra de sa variàntziamatemàticaVariàntziaUna mesura de cantu sos resurtados s’ispartzinant a fùrriu de su valore isetadu. Arta pro su plenu, bassa pro sas puntadas a dinare paris.Leghe totu → narant chi depet sutzèdere. Su casinò at pèrdidu una chida e at vintu una legenda. Onni sistema bèndidu dae tando at unu Wells intre sos testimòngios suos, e onni testimòngiu at una segunda bìsita chi non mentovat.

Preguntas

Wells at trampadu?

Peruna proa in sas mesas. Sas trampas suas fiant in àteros logos.

Cantu balent oe £40.000 de su 1891?

Unos cantos milliones de isterlinas, segundu sa parte prus manna de sas mesuras.

Su bancu est brincadu de a beru?

Onni mesa teniat una riserva de dinare; cando s’acabaiat, sa mesa si firmaiat e nde batiant àteru. Su casinò no est mai abarradu sena dinare.

Unu pagu de ispassiu

Su casinò at pèrdidu una chida e at comporadu unu sèculu de publitzidade.

Su casinò at pèrdidu una chida e at comporadu unu sèculu de publitzidade.

Fontes

  1. Quinn, R. The Man Who Broke the Bank at Monte Carlo. The History Press, 2016.
  2. Old Bailey Proceedings Online. Trial of Charles Wells, March 1893 (t18930306-349). Cundenna: oto annos de traballos fortzados.
  3. Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling. Gotham, 2006.
  4. Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture. University of Pennsylvania Press, 2005.
revisionadu su 2026-09-28modellu: europeu, zeru singulumetodologia ↗fontes ↗