Sa roulette de Monte Carlo
Su casinò chi at fatu de unu printzipadu minoreddu sa domo de sa roda a zeru singulu.

Abertu in su 1863 cun François Blanc, su Casino de Monte-Carlo at fatu de sa roda europea s’istandard de su continente e at dadu a sa roulette sos anèddotos suos prus famados, dae sa roda isbilantzada de Jagger a sos 26 nieddos de su 1913.
Pro ite Mònaco
In sos annos 1850 Mònaco fiat una roca falida cun unu printzipe, unu palatu e peruna indùstria. Su giogu fiat proibidu a pagu a pagu in sos istados tedescos, in ue sos casinòs termales fiant fioridos. Su printzipe Carlo III at dadu una cuntzessione pro unu casinò in su 1856; sos primos tentativos sunt faddidos pro mancàntzia de una ferrovia e de un’istrada. François Blanc, chi aiat fatu famada Bad Homburg, at comporadu sa cuntzessione in su 1863, at costruidu sa Société des Bains de Mer, at fatu pressione pro sa ferrovia dae Nizza e at postu a su bighinadu nou su nòmine de Monte Carlo in onore de su printzipe. Su casinò at finantziadu s’istadu gasi bene chi s’imposta subra de sos intrados est istada abolida in su 1869 e no est mai torrada.
Su zeru singulu comente règula
Blanc at leadu sa roda a zerurodaZeruSa casella birde ùnica chi peruna puntada a dinare paris, a dozina o a colunna cobèrrit; sa fonte de su vantàgiu de su bancu. Naradu puru zeru singulu, 0.Leghe totu → singulu dae Homburg. In Monte Carlo no fiat una tàtica de cuncurrèntzia ma s’istandard: onni mesa, onni die. Giogadores de totu s’Europa ant imparadu su giogu de sa roulette de Monte Carlo a su 2,70% e si l’isetaiant in àteros logos, e est pro custu chi su zeru dòpiuvarianteZeru dòpiuSa casella 00 de sa roda americana. Cun issa su vantàgiu de su bancu artziat dae su 2,70% a su 5,26%.Leghe totu → abarrat isceti in ue Monte Carlo no at mai postu sa règula.
Prima cuntzessione pro unu casinò in Mònaco. Fallit: peruna istrada, peruna ferrovia, pagos giogadores.
Leat su comando François Blanc. Fundada sa Société des Bains de Mer.
Aberit sa ferrovia dae Nizza. Sos visitadores arribant a trenos intreos.
Abolida s’imposta subra de sos intrados in Mònaco.
Joseph Jagger agatat un’isbilantzamentu in sas rodas e vinchet una fortuna; su casinò tramudat sas rodas e a pustis las cambiat.
Charles Wells “isbancat” unas cantas bortas in pagas dies, cun sa fortuna e cun unu sistema chi no at mai ispiegadu.
26 nieddos de sighidu. Sa fallàtzia de su giogadore leat s’àteru nòmine suo.
Su Casino de Monte-Carlo perdet su monopòliu de su giogu in sa Riviera cando sos casinòs frantzesos torrant a abèrrere.
Isbancare
Onni mesa de roulette de Monte Carlo teniat una riserva de dinare, su “bancu”. Cando unu giogadore vinchiat prus de sa riserva, sa mesa si cobertaiat cun unu pannu nieddupuntadaNiedduPuntada a dinare paris subra de sos 18 nùmeros nieddos. In frantzesu: noir.Leghe totu → in s’isetu de àteru dinare: su bancu fiat “isbancadu”. Sutzediat a s’ispissu e fiat pùblitzidade bonìssima; non cheriat nàrrere chi su casinò aiat pèrdidu dinare in totale, isceti chi su fundu de una mesa fiat acabadu. Charles Wells l’at fatu unas cantas bortas in su 1891 cun una serie istraordinària, est diventadu una cantzone de music-hall e nd’at torradu a pèrdere una parte cuddu ierru.

Sas istòrias
Sa roda isbilantzadalaboratòriuRoda isbilantzadaUna roda chi, pro difetos fìsicos, faghet unas cantas casellas prus probàbiles de 1/37. Est rara, e si podet rilevare isceti cun mìgias de giros registrados.Leghe totu → de Joseph Jagger (a fùrriu de su 1880), Wells (1891) e sos 26 nieddos (1913) sunt totus sutzèdidos inoghe, e onniunu tenet sa pàgina sua. S’ufìtziu de pùblitzidade de su casinò, chi fiat in antis de su tempus suo, at fatu in manera chi onniunu esseret contadu in sos giornales de Londra. Una legenda de unu logu in ue si vinchiant fortunas bendiat prus bigliedos de tren de cale si siat contu onestu de su 2,70%.
Su giogu de sa roulette de Monte Carlo oe
Su casinò est galu abertu, e sa roulette est galu su tzentru de su salone printzipale, cun rodas a zeru singulu e règulas frantzesas (la partagerègulaLa partageRègula frantzesa: cando essit su zeru, si torrat sa metade de sa posta de una puntada a dinare paris. Partit a metade su vantàgiu de su bancu in cussas puntadas, a s’1,35%.Leghe totu → o en prisonrègulaEn prisonRègula frantzesa: cando essit su zeru, una puntada a dinare paris abarrat firma pro su giru chi benit imbetzes de èssere pèrdida. Partit a metade su vantàgiu de su bancu in cussas puntadas.Leghe totu → in sas puntadas a dinare paris). Sa Société des Bains de Mer est galu s’impresa printzipale de su printzipadu. Su mètodu Monte Carlo de sa matemàtica, intituladu a su casinò dae Ulam e von Neumann in sos annos 1940, est su chi faghet funtzionare sos simuladores de custu situ.
Preguntas
Nono. Lis est proibidu dae su sèculu XIX; su casinò fiat pro sos visitadores.
Est contada semper in sa matessi manera in sos contos de a pustis; sos registros de su casinò de cuss’època no sunt pùblicos. Sa probabilidadematemàticaProbabilidadeSa possibilidade de unu resurtadu, dae 0 a 1 o dae 0% a 100%. Unu nùmeru: 1/37 = 2,70%.Leghe totu → est cumpatìbile cun su fatu chi sutzedat in calicunu logu in chimbanta annos de giogu.
Su tziu de Stanislaw Ulam bi giogaiat; su nòmine fiat una paràula in còdighe pro su campionamentu casuale in su Progetu Manhattan.
Unu pagu de ispassiu

Su bancu fiat isbancadu a s’ispissu. Su casinò no est mai istadu in dùbiu.
Fontes
- Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling.
- Barnhart, R. T. Beating the Wheel.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.