Sa roulette in sa literadura
Comente sos romanzieris impreant sa roulette pro contare dinare, ossessiones e casu.

Dae Il giocatore de Dostoevskij a su Klondike de Jack London e a su Casino Royale de Fleming, sa roulette in sa narrativa faeddat de chie giogat, no de sa roda. Sos testos mègius descrient dae intro sa fallàtzia, sa cumpulsione e su sistema, cun una pretzisione chi sos fògios de sas istrategias no ant mai tentu.
Lablée, 1801
La Roulette, ou le Jour est unu romanzu chi, a casu, cuntenet sa prima descritzione cumpleta de su giogu: sas salas de su Palais-Royal, sos duos zerosrodaZeruSa casella birde ùnica chi peruna puntada a dinare paris, a dozina o a colunna cobèrrit; sa fonte de su vantàgiu de su bancu. Naradu puru zeru singulu, 0.Leghe totu →, su tapetuatretzaduraTapetuSa grìllia de puntada imprentada subra de sa mesa. Naradu puru mesa, pannu, tela.Leghe totu →, sas boghes de sos croupierspersonesCroupierSa persone chi gestit una mesa de roulette.Leghe totu →. Est sa fonte primària de s’orìgine de sa roulette e belle nemos l’at lèghidu comente romanzu, e forsis est giustu gasi.
Dostoevskij, 1866
Il giocatore est istadu dètadu in 26 dies pro rispetare unu cuntratu e pagare sos dèpidos de giogu fatos in Wiesbaden e in Homburg. Su contadore suo, Aleksej, est unu maistru de domo in una famìlia russa in “Roulettenburg” chi vinchet una richesa a sas mesas e la perdet, e perdet a isse etotu, in su cursu de su libru. Sas descritziones de sas mesas, de sos sistemas de sos giogadores, de sa seguresa chi una serie depet acabare e de sa manera in ue una vìnchida paret un’intuitzione sunt su contu mègius de sa fallàtzia de su giogadore in cale si siat limba, iscritu belle chimbanta annos in antis de sos 26 nieddospuntadaNiedduPuntada a dinare paris subra de sos 18 nùmeros nieddos. In frantzesu: noir.Leghe totu → e unu sèculu in antis de s’economia comportamentale.
Bad Homburg e sos casinòs termalesSa Roulettenburg de Dostoevskij
Thackeray e sas tzitades termales
La fiera della vanità (Vanity Fair) acabat cun Becky Sharp a sas mesas de una tzitade termale tedesca, e su capìtulu est unu disegnu acutu de chie si setziat a fùrriu de una roda de roulette in sos annos 1840: sos arruinados, sos chi isperant, sos atediados e sos professionistas. Thackeray l’aiat bidu; Baden-Baden fiat in su caminu de onni biagiadore inglesu. Fumo (Smoke) de Turgenev (1867) est ambientadu in sas matessi salas.

Jack London, 1912
“Shorty Dreams”, unu contu de Smoke Bellew, est s’ùnicu testu de narrativa chi cumprendet giustu unu giogadore de roulette chi vinchet, ca su giogadore non impreat unu sistema. Smoke Bellew, un’òmine de San Francisco fatu chircadore de oro in su Klondike, si setzit a una mesa de roulette in su saloon Elkhorn de Dawson e cumintzat a vìnchere, note pro note, 3.500 dòllaros a sa borta. Su sòtziu suo Shorty detzidet chi depet èssere sunniende. Sos giogadores de Dawson, chi ischint dae sos “mazinzos de sa matemàtica in sos college” chi s’ùnicu sistema est sa roulette etotu, prenant cuadernos chirchende de cumprèndere sas puntadas suas e non agatant nudda, ca Smoke cambiat su giogu a posta, e una borta perdet baranta puntadas a su lìmite a sa fila pro intorbidare s’immàgine.
Sos deghe meres de sos giogos de sa tzitade ponent impare unu bancu de 10.000 dòllaros in un’aposentu a palas e lu cumbidant a lu isfidare. Isse lu faghet brincare in un’ora e mesu. In dae in antis de sa sèbera intre abassare sos lìmites a unu tzentèsimu o serrare sas mesas, li preguntant pro cantu diat bèndere su sistema. Trinta mìgia dòllaros, narat, tres mìgia a conca, pagados in pruere de oro, e promitit de no lu giogare mai prus in Dawson. Pagant. A pustis lis lu mustrat: cun sa pallittaatretzaduraPallittaSa pallitta minore lantzada in sa pista in diretzione contrària a su rotore. Sas pallittas modernas sunt de ivorina o de teflon, de 18–21 mm.Leghe totu → lantzada mentras su 9 est in dae in antis de su gestore, vinchet su 26; cun s’11 in dae in antis essit su zeru dòpiuvarianteZeru dòpiuSa casella 00 de sa roda americana. Cun issa su vantàgiu de su bancu artziat dae su 2,70% a su 5,26%.Leghe totu →; cun su zeru dòpiu in dae in antis essit su 32. “No sutzedit semper, ma de sòlitu sutzedit.” Big Burke firmat sa roda, la castiat, castiat sa forredda a costàgiu de sa mesa e frastimat. Sa roda est istorta dae su calore. No est mai istadu unu sistema; fiat una roda isbilantzadalaboratòriuRoda isbilantzadaUna roda chi, pro difetos fìsicos, faghet unas cantas casellas prus probàbiles de 1/37. Est rara, e si podet rilevare isceti cun mìgias de giros registrados.Leghe totu → e un’òmine chi si nde fiat abbigiadu.
London aiat passadu s’ierru in su Klondike in su 1897–98 e connoschiat sos saloon. Su contu est una letzione cumpleta de giogu de vantàgiu (advantage play) prus o mancu chimbanta annos in antis de Thorp: osservare, sinnare, puntare a su setorerodaSetoreUn’arcu de casellas sighidas in sa roda, a diferèntzia de unu grupu in su tapetu.Leghe totu →, cambiare s’ischema pro chi su bancu non bidat su chi bides tue e bèndere in antis chi movant sa mesa. Joseph Jagger aiat fatu sa cosa bera a Monte Carlo a fùrriu de su 1880; sa versione de London est prus gratziosa e sa letzione de sos giogadores subra de pro ite sos sistemas non podent funtzionare est pretzisa che a cale si siat cosa de custu situ.

Sa roulette de Monte CarloMitu: un’istrategia de roulette chi vinchet semper
Fleming, 1953
Casino Royale faeddat prus che totu de baccarat. A sa roulette Bond puntat a sas primas duas dozinaspuntadaDozina1–12, 13–24 o 25–36, pagat 2:1.Leghe totu → a su màssimu de sa mesa, cobertende duos tertzos de su tapetu, e in cussa iscena vinchet ses giros subra sete; Fleming li faghet notare chi onni giru non tenet perunu ligàmene cun su de in antis. S’“istrategia James Bond” bèndida online, un’ischema a 19–36, a sa sesinapuntadaSesinaSes nùmeros in duas rigas acurtzu, pagat 5:1. In frantzesu: sixain.Leghe totu → 13–18 e a su zeru, non est in su romanzu, e nemmancu in perunu de sos libros de Fleming chi amus controlladu; non si connoschet chie l’apat dadu pro primu su nòmine de Bond. Ambas sas puntadas costant su 2,70% in una roda a zeru singulu. In sa setzione Istrategia b’at s’aritmètica.

Sazìstica
The Eudaemonic Pie de Thomas Bass (1985) contat s’istòria de sos computer in sas iscarpas e est su libru mègius subra de sa fìsica de sa roulette pro unu letore comunu. Richard Epstein e Stewart Ethier ant iscritu sa matemàtica sèria. Beating the Wheel de Russell Barnhart (1992) collit s’istòria de su giogu subra de s’isbilantzamentu. Nemos at iscritu unu libru chi si potzat lèghere subra de pro ite sos sistemas faddint, ca istat in una pàgina, e custu situ la tenet.
Lablée. Su giogu descritu.
Puškin. Su sistema comente maladia de sa mente (a su faraone).
Thackeray. Sa gente de sos casinòs termales.
Dostoevskij. Su giogadore definitivu.
Sa cantzone: “The Man Who Broke the Bank at Monte Carlo”.
London. Smoke vinchet una roda istorta in Dawson e bendet su “sistema”.
Fleming. Bond puntat a duas dozinas.
Bass; Barnhart. Sa sazìstica subra de comente si vinchet sa roda.
Ethier. Sa matemàtica, cumpleta.
Ite ischit sa narrativa
Chi su sistema est una manera de si sentire in controllu. Chi una vìnchida paret connoschèntzia. Chi sa serie chi non podet sighire sighit. Chi s’ùnicu giogadore chi vinchet de a beru est cussu chi at agatadu calicuna cosa chi non andat in sa roda, e chi diat dèpere bèndere a lestru. Chi sa mesa est su logu in ue unu personàgiu mustrat chie est cando su resurtadu non dipendet dae isse. Sa matemàtica narat sas matessi cosas in nùmeros; sos romanzieris las ant nadas in antis.
Preguntas
Il giocatore. Est curtzu e est totu s’argumentu.
Meda. Sas pèrdidas de Dostoevskij, s’istenògrafa sua (chi at cojuadu) e s’ambientatzione termale bi sunt totus.
Nono. In Casino Royale Bond puntat a duas dozinas. S’ischema a 19–36, 13–18 e zeru at leadu su nòmine suo a pustis, pro òpera de calicunu àteru.
Eja. Una roda istorta o inclinada est esatamente su chi at isfrutadu Jagger a Monte Carlo e sa setzione Laboratòriu ispiegat comente nde reconnòschere una. Sos trinta mìgia dòllaros sunt sa parte inventada.
Unu pagu de ispassiu

Sos romanzieris lu ischiant. Nemmancu a issos est serbidu.
Fontes
- Lablée, J. La Roulette, ou le Jour.
- London, J. Smoke Bellew.
- Bass, T. A. The Eudaemonic Pie.
- Barnhart, R. T. Beating the Wheel.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.